مقالات آموزشی
کاهش نگرانکننده سطح آب دریای خزر
کاهش نگرانکننده سطح آب دریای خزر؛ هشدار کارشناسان محیطزیست
به گزارش خبرنگار دریایی هلدینگ اطلس پیمایش، سطح آب دریای خزر در ماههای اخیر به پایینترین میزان خود طی چند دهه گذشته رسیده است. این روند نزولی که از اواسط دهه ۹۰ میلادی آغاز شده، اکنون نگرانی جدی کارشناسان محیطزیست و سازمانهای منطقهای را برانگیخته است.
روند کاهش سطح آب خزر
بر اساس دادههای جدید منتشرشده توسط مرکز مطالعات دریای خزر، سطح آب این دریاچه عظیم در سال ۲۰۲۵ حدود ۱٫۵ متر نسبت به میانگین بلندمدت کاهش یافته است. این روند کاهشی عمدتاً به علت:
- کاهش بارشها در حوضه ولگا
- افزایش دما و تبخیر سطحی
- استفاده گسترده از منابع آبی ورودی توسط کشورهای اطراف رخ داده است.
عوامل مؤثر در بحران
کارشناسان محیطزیست معتقدند تغییرات اقلیمی اصلیترین عامل این بحران است. افزایش دمای جهانی باعث تبخیر شدیدتر آب سطحی و کاهش روانآبهای منتهی به خزر شده است.
همچنین، سدسازیهای متعدد در رودخانه ولگا و سایر شاخههای شمالی موجب کاهش چشمگیر جریان آب به دریا شدهاند.
پیامدهای کاهش سطح آب
کاهش سطح آب خزر پیامدهای متعددی بههمراه دارد که نهتنها اکوسیستم دریایی، بلکه اقتصاد و معیشت مردم ساحلی را تحتتأثیر قرار میدهد:
- کاهش تنوع زیستی آبزیان و تهدید ذخایر خاویاری ایران
- پسروی خط ساحلی در بنادر شمالی کشور از جمله انزلی و نوشهر
- افزایش غلظت شوری آب که بر زیستپذیری بسیاری از گونهها اثر منفی میگذارد
- تغییر مسیر فعالیتهای شیلاتی و گردشگری دریایی
اقدامات در حال انجام
سازمان بنادر و دریانوردی ایران اعلام کرده است که پایش مستمر تغییرات سطح آب خزر در دستور کار قرار دارد و برنامههایی برای حفاظت از اکوسیستم ساحلی و مدیریت بنادر تدوین شده است.
همچنین هلدینگ اطلس پیمایش و شرکتهای زیرمجموعه اطلس مارین و دریاپیمایش آمادگی خود را برای همکاری در زمینه پایشهای ناوبری، تجهیزات مانیتورینگ دریایی و حفاظت محیطی اعلام کردهاند.
نگاه منطقهای و بینالمللی
کشورهای روسیه، قزاقستان، ترکمنستان، آذربایجان و ایران در نشست اخیر «کنوانسیون تهران» بر ضرورت مدیریت مشترک منابع آبی دریای خزر تأکید کردند. توافق بر سر کاهش برداشت آب از رودخانههای منتهی به خزر از جمله اقدامات مورد بحث در این نشست بود.
جمعبندی
با توجه به سرعت کاهش سطح آب خزر، کارشناسان هشدار میدهند در صورت ادامه روند کنونی، تا سال ۲۰۵۰ ممکن است بخشی از مناطق ساحلی شمال ایران خشک شوند.پایش دقیق، همکاریهای بینالمللی و اجرای پروژههای حفاظتی میتواند از تشدید بحران جلوگیری کند و آینده پایدارتری برای بزرگترین دریاچه جهان رقم بزند.