انواع سونار؛ راهنمای جامع و کاربردی برای انتخاب بهترین اسکن سونار

سونار یکی از مهم‌ترین ابزارها برای عمق سنجی و بررسی ساختارهای زیرآب و همچنین ماهیگیری حرفه ای است. سونار با ارسال امواج صوتی به داخل آب و دریافت بازتاب آن‌ها، اطلاعاتی از عمق، کف آب، موانع، ساختارها و حتی حرکت ماهی‌ها در اختیار کاربر قرار می‌دهد.در واقع سونار نوعی سیستم تشخیص زیر آب مبتنی بر امواج صوتی است که از دهه‌ها پیش در صنایع دریایی، اقیانوس‌شناسی و ناوبری دریایی استفاده می‌شود و به یکی از اصلی‌ترین تجهیزات ماهیگیری مدرن تبدیل شده است.امروزه سونارها فقط یک تصویر ساده از زیر قایق نشان نمی‌دهند؛ بلکه با فناوری‌هایی مانند CHIRP Sonar، Clear Vü، Side Vü UHD Scan و LiveScope /Panoptix می‌توان تصویری بسیار دقیق‌تر، زنده‌تر و کاربردی‌تر از محیط زیر آب به دست آورد.این فناوری‌ها به ماهیگیران کمک می‌کنند تا نه تنها محل ماهی‌ها را پیدا کنند، بلکه ساختار کف دریاچه یا دریا، موانع، پوشش گیاهی، صخره‌ها و حتی رفتار ماهی‌ها را نیز مشاهده کنند.

سونار چیست و چگونه کار می‌کند؟

در ساده‌ترین حالت، دستگاه سونار یک موج صوتی را از طریق قطعه‌ای به نام ترنسدیوسر (Transducer) به داخل آب ارسال می‌کند. ترنسدیوسر در واقع قلب سیستم سونار است. این قطعه انرژی الکتریکی را به امواج صوتی با فرکانس بالا تبدیل می‌کند و سپس بازتاب این امواج را دوباره به سیگنال الکتریکی تبدیل می‌کند.

مراحل کار اسکن سونار به شکل زیر است:

1. دستگاه یک پالس صوتی (Ping) به داخل آب ارسال می‌کند.
2. موج صوتی در آب حرکت می‌کند تا به یک هدف برخورد کند.
3. موج پس از برخورد به کف، ماهی، سنگ، گیاهان یا هر شی دیگر بازتاب پیدا می‌کند.
4. ترنسدیوسر بازتاب را دریافت می‌کند.
5. پردازنده دستگاه، زمان رفت و برگشت موج را محاسبه می‌کند.
6. سپس دستگاه این اطلاعات را به تصویر قابل فهم روی نمایشگر تبدیل می‌کند.

از آنجا که سرعت صوت در آب حدود ۱۵۰۰ متر بر ثانیه است، دستگاه می‌تواند با دقت بالایی فاصله اجسام زیر آب را محاسبه کند. هرچه فناوری سونار پیشرفته‌تر باشد، تصویر دقیق‌تر، تفکیک اهداف بهتر و تشخیص ماهی‌ها از ساختارهای کف آب آسان‌تر خواهد بود.

انواع Sonar چیست؟

سونارهای مورد استفاده در ماهیگیری مدرن معمولاً در چند دسته اصلی قرار می‌گیرند که هر کدام برای شرایط خاصی طراحی شده‌اند.

1. سونار سنتی(Traditional Sonar): ساده، قابل اعتماد و مناسب برای شروع

سونار سنتی یکی از رایج‌ترین و قدیمی‌ترین انواع سونار است. این نوع سونار معمولاً با یک فرکانس مشخص کار می‌کند و پرتو صوتی را به شکل مخروطی به زیر قایق می‌فرستد.به همین دلیل، سونار سنتی فقط اطلاعات ناحیه‌ای که مستقیماً زیر قایق قرار دارد را نمایش می‌دهد.در سونار سنتی، انتخاب فرکانس اهمیت زیادی دارد. فرکانس بالاتر معمولاً تصویر واضح‌تر و با جزئیات بیشتری ارائه می‌دهد، اما عمق نفوذ آن کمتر است و محدوده پوشش کوچک‌تری دارد.در مقابل، فرکانس پایین‌تر برای آب‌های عمیق‌تر مناسب‌تر است، اما تصویر آن به اندازه فرکانس‌های بالا دقیق و شفاف نیست.برای مثال:

• 50kHz مناسب برای آب‌های بسیار عمیق
• 83kHz مناسب برای آب های با عمق متوسط
• 200kHz مناسب برای جزئیات بیشتر در آب‌های کم‌عمق

 مزایای سونار سنتی

سونار سنتی برای بسیاری از ماهیگیران گزینه‌ای اقتصادی، ساده و کاربردی است. اگر هدف شما تشخیص عمق آب، مشاهده کلی کف و پیدا کردن ماهی‌ها در محدوده زیر قایق باشد، این نوع سونار همچنان می‌تواند انتخاب خوبی باشد. از مهم‌ترین مزایای آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• قیمت مناسب
• مصرف انرژی کمتر
• کاربری ساده
• مناسب برای شروع ماهیگیری با سونار

محدودیت‌های سونار سنتی

مهم‌ترین محدودیت سونار سنتی این است که تصویر آن نسبت به فناوری‌های جدیدتر، جزئیات کمتری دارد. همچنین تشخیص دقیق ماهی‌های نزدیک به کف یا تفکیک چند هدف نزدیک به هم، در این نوع سونار دشوارتر است. به همین دلیل بسیاری از ماهیگیران حرفه‌ای امروزه از فناوری‌های پیشرفته‌تر مانند CHIRP استفاده می‌کنند.

سونار CHIRP: تصویر واضح‌تر و تفکیک بهتر اهداف

CHIRP مخفف عبارت Compressed High‑Intensity Radar Pulse است، اما در سونار به معنای ارسال بازه‌ای از فرکانس‌ها به جای یک فرکانس ثابت است.تفاوت اصلی آن با سونار معمولی در نحوه ارسال فرکانس‌هاست. در سونار سنتی معمولاً یک فرکانس ثابت ارسال می‌شود، اما در فناوری CHIRP سونار، دستگاه یک بازه پیوسته از فرکانس‌ها را در یک مرحله ارسال می‌کند.این کار باعث می‌شود دستگاه اطلاعات بیشتری از محیط زیر آب دریافت کند. نتیجه آن:

• تصویر واضح‌تر
• بازتاب های دقیق‌تر
• نویز کمتر
• توانایی بالاتر در جداسازی اهداف نزدیک به هم

برای مثال، اگر چند ماهی نزدیک به کف آب باشند، سونار CHIRP بهتر می‌تواند آن‌ها را از کف یا از یکدیگر تشخیص دهد.

باندهای فرکانسی در سونار CHIRP

سونارهای CHIRP معمولاً در سه باند اصلی کار می‌کنند:
باند پایین برای آب‌های عمیق‌تر مناسب است و معمولاً حدود ۲۸ تا ۶۵ کیلوهرتز را پوشش می‌دهد.باند متوسط برای بسیاری از ماهیگیران کاربرد عمومی دارد و معمولاً در محدوده حدود ۸۵ تا ۱۳۵ کیلوهرتز قرار می‌گیرد.باند بالا برای آب‌های کم‌عمق، جزئیات بیشتر و ماهیگیری در آب‌های شیرین مناسب‌تر است و معمولاً حدود ۱۳۰ تا ۲۱۰ کیلوهرتز را شامل می‌شود.

سونار CHIRP برای چه کسانی مناسب است؟

اگر به دنبال تصویری دقیق‌تر از سونار سنتی هستید و می‌خواهید ماهی‌ها، کف آب و ساختارهای زیر آب را بهتر تشخیص دهید، CHIRP انتخاب بسیار مناسبی است. این فناوری برای ماهیگیرانی که می‌خواهند از مرحله مبتدی فراتر بروند، ارزش زیادی دارد.

2. Clear Vü و Side Vü: اسکن باوضوح بالا و اسکن از طرفین

فناوری‌های Clear Vü و Side Vü برای ارائه تصویر با وضوح بالا از ساختارهای زیر آب طراحی شده‌اند. برخلاف سونار سنتی که از پرتو مخروطی استفاده می‌کند، این فناوری‌ها از پرتوهایی باریک و گسترده بهره می‌برند. همین موضوع باعث می‌شود تصویر به‌دست‌آمده شبیه‌تر به یک نمای واقعی از زیر آب باشد.

Clear Vü 2.1چیست؟ Clear Vü یا اسکن با وضوح بالا (Down Scan) تصویری دقیق از زیر قایق ارائه می‌دهد.این فناوری برای دیدن موارد زیر بسیار کاربردی است:

• سنگ‌ها
• اشیاء غرق شده
• ساختارهای کف
• پوشش گیاهی زیر آب
• کشتی‌های غرق شده
• لبه‌ها و تغییرات بستر

اگر بخواهید بدانید دقیقاً زیر قایق چه چیزی قرار دارد، Clear Vü گزینه‌ای بسیار مفید است.

Side Vü 2.2 چیست؟ Side Vü یا اسکن از طرفین (Side Scan) محیط سمت چپ و راست قایق را نمایش می‌دهد. این قابلیت به صیاد کمک می‌کند بدون عبور مستقیم از روی هدف، ساختارها یا ماهی‌ها را در اطراف قایق تشخیص دهد.برای مثال اگر موارد زیر در اطراف قایق باشند:

• توده سنگ
• شاخه درخت
• شیب کف
• صخره
• تجمع ماهی ها

Side Vü می‌تواند آن‌ها را روی نمایشگر نشان دهد.این ویژگی برای پیدا کردن نقاط مناسب ماهیگیری بسیار ارزشمند است.

نکته مهم هنگام استفاده از Clear Vü و Side Vü
برای گرفتن تصویر بهتر، بهتر است سرعت قایق هنگام جست‌وجو پایین باشد.سرعت قایق بهتر است زیر ۶ گره دریایی نگه داشته شود تا تصویر با وضوح بالاتر و قابل اعتمادتر باشد.

2.3 سونار اسکن UHD: جزئیات بیشتر با فرکانس‌های بالاتر

سونار UHD Scan نسخه پیشرفته‌تری از فناوری‌های اسکن با وضوح بالا و اسکن از طرفین است.UHD مخفف Ultra High Definition است و همان‌طور که از نام آن مشخص است، هدف آن ارائه تصاویر بسیار باکیفیت از کف آب است.این سیستم با استفاده از فرکانس‌های بسیار بالا تصاویر روشن‌تر، دقیق‌تر و با جزئیات بیشتر ارائه می‌دهد.اگر در آب‌های کم‌عمق یا آب‌های شیرین ماهیگیری می‌کنید و دیدن ساختارهای کوچک، لبه‌ها، شاخه‌ها، سنگ‌ها و محل تجمع ماهی‌ها برایتان مهم است، UHD Scan می‌تواند گزینه‌ای بسیار کاربردی باشد.البته باید توجه داشت که فرکانس‌های بالاتر معمولاً برای عمق‌های کمتر بهتر عمل می‌کنند.بنابراین اگر بیشتر در آب‌های بسیار عمیق ماهیگیری می‌کنید، باید هنگام انتخاب ترنسدیوسر و نوع سونار به محدوده عمق هم توجه داشته باشید.

3. سونار زنده LiveScope / Panoptix: مشاهده لحظه‌ای ماهی‌ها و جزئیات زیر آب

یکی از پیشرفته‌ترین فناوری‌های سونار، سونار اسکن زنده است که با نام‌هایی مانند LiveScope یا Panoptix شناخته می‌شود.تفاوت اصلی این نوع سونار با مدل‌های قبلی در زنده بودن تصویر است.در سونارهای معمولی، تصویر معمولاً بر اساس حرکت قایق و بازتاب‌های گذشته ساخته می‌شود. اما در سونار زنده، کاربر می‌تواند حرکت ماهی‌ها را در همان لحظه مشاهده کند؛ حتی وقتی قایق حرکت نمی‌کند.این ویژگی برای ماهیگیرانی که می‌خواهند موارد زیر را ببینند بسیار ارزشمند است:

• رفتار ماهی
• مسیر حرکت
• واکنش به طعمه
• فاصله و جهت دقیق هدف

سونار زنده چگونه کار می‌کند؟

ترانسدیوسرهای سونار زنده از فناوری آرایه فازی استفاده می‌کنند. این سیستم می‌تواند چندین پرتو قابل هدایت را در یک پینگ ارسال کند. نتیجه آن تصویری زنده، سریع و بسیار کاربردی از اطراف قایق است. سیستم‌های جدید اسکن XR می‌توانند تا حدود ۱۵۰ متر در آب شیرین و تا حدود ۱۰۰ متر در آب شور را پشتیبانی کنند.

حالت‌های مختلف سونار زنده:

سونار زنده معمولاً چند حالت اصلی دارد که هرکدام برای شرایط خاصی کاربرد دارند.
حالت رو به جلو : در حالت اسکن زنده رو به جلو، دستگاه،ساختارها و ماهی‌های جلوی قایق را نمایش می‌دهد. این حالت برای پیدا کردن ماهی‌ها پیش از رسیدن قایق به آن‌ها بسیار مفید است.
حالت رو به پایین: در حالت رو به پایین، دستگاه آنچه را مستقیماً زیر قایق قرار دارد نشان می‌دهد. این حالت برای ماهیگیری عمودی، بررسی عمق و مشاهده طعمه در زیر قایق کاربرد زیادی دارد.
حالت Perspective: حالت پرسپکتیو نمایی گسترده‌تر از جلو و اطراف قایق ارائه می‌دهد. این حالت معمولاً برای آب‌های کم‌عمق و جست‌وجوی منطقه‌ای بسیار مناسب است.

 جمع‌بندی

فناوری سونار در سال‌های اخیر پیشرفت زیادی کرده است. سونارهای سنتی هنوز هم برای استفاده عمومی و شروع کار مناسب هستند، اما فناوری‌هایی مانند CHIRP، UHD Scan، Clear Vü، Side Vü، و Live Scope امکانات بسیار دقیق‌تر و حرفه‌ای‌تری در اختیار ماهیگیران قرار می‌دهند. انتخاب بهترین سونار به نوع ماهیگیری، عمق آب، بودجه و سطح تجربه شما بستگی دارد:

• اگر تازه‌کار هستید و می‌خواهید فقط عمق، کف و حضور احتمالی ماهی‌ها را ببینید، سونار سنتی می‌تواند کافی باشد.
• اگر تصویر دقیق‌تر می‌خواهید و تشخیص ماهی‌های نزدیک کف برایتان مهم است، سونار CHIRP انتخاب بهتری است.
• اگر بیشتر به دنبال ساختارها، موانع، سنگ‌ها، اشیاء غرقی و محل‌های تجمع ماهی هستید، ClearVü و SideVü بسیار کاربردی هستند.
• اگر جزئیات بالا برایتان اهمیت دارد و در آب‌های کم‌عمق یا شیرین ماهیگیری می‌کنید، UHD Scan ارزش بررسی دارد.
• اگر می‌خواهید ماهی‌ها را به صورت زنده ببینید و رفتار آن‌ها را در لحظه دنبال کنید، LiveScope یا Panoptix یکی از حرفه‌ای‌ترین انتخاب‌هاست.