معرفی سونار سنتی Garmin ECHOMAP UHD2 92sv

در دستگاه‌های ماهی‌یاب گارمین، کیفیت تصویری که روی صفحه مشاهده می‌کنید فقط به قدرت سخت‌افزار و قیمت دستگاه وابسته نیست؛ بلکه یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر کیفیت تصویر، تنظیمات سونار است. در بخش سونار سنتی (Traditional Sonar) دستگاه Garmin ECHOMAP UHD2 92sv، چندین پارامتر اصلی وجود دارد که مستقیماً بر کیفیت تصویر زیر آب تأثیر می‌گذارند، از جمله:

• میزان وضوح نمایش ماهی‌ها
• نحوه نمایش کف آب
• مقدار نویز موجود در تصویر
• میزان جزئیات قابل مشاهده در عمق‌های مختلف

اگر با این تنظیمات آشنایی کافی نداشته باشید، ممکن است حتی با داشتن یک دستگاه کاملاً حرفه‌ای،تصاویری پر از نویز، نامفهوم و گمراه‌کننده مشاهده کنید. به همین دلیل،در این مقاله بدون ورود به مباحث پیچیده و تخصصی، مهم‌ترین و کاربردی‌ترین تنظیمات سونار سنتی را به زبانی ساده و قابل فهم توضیح می‌دهیم تا بتوانید بهترین عملکرد را از دستگاه خود دریافت کنید. البته پیش از ورود به مباحث سونار، اگر هنوز با امکانات ناوبری، مدیریت مسیرها و ثبت نقاط در این دستگاه آشنا نیستید،پیشنهاد می‌کنیم ابتدا مقاله «آموزش ناوبری دریایی دستگاه Garmin ECHOMAP UHD2 92sv» را مطالعه کنید.

سونار چیست؟

سونار (Sonar) یکی از مهم‌ترین فناوری‌های مورد استفاده در دستگاه‌های ماهی‌یاب و ناوبری دریایی است که با ارسال و دریافت امواج صوتی، اطلاعات دقیقی از آنچه در زیر سطح آب قرار دارد در اختیار کاربر قرار می‌دهد. این فناوری می‌تواند عمق آب، شکل بستر، ساختارهای زیر آب، گیاهان آبزی و حتی حضور ماهی‌ها را نمایش دهد و به همین دلیل به یکی از اصلی‌ترین ابزارهای صیادان، ماهیگیران و دریانوردان تبدیل شده است. امروزه سونارها در انواع مختلفی مانند سونار سنتی، CHIRP، Clear Vü، Side Vü و Live Scope عرضه می‌شوند که هرکدام کاربردها و ویژگی‌های خاص خود را دارند. اگر می‌خواهید با نحوه عملکرد سونار، تفاوت انواع آن و کاربرد هر فناوری به‌طور کامل آشنا شوید، پیشنهاد می‌کنیم ابتدا مقاله «انواع سونار؛ راهنمای جامع و کاربردی برای انتخاب بهترین اسکن سونار» را مطالعه کنید. در ادامه این مقاله، به‌صورت تخصصی روی سونار سنتی (Traditional Sonar) در دستگاه Garmin ECHOMAP UHD2 92sv تمرکز خواهیم کرد و تمام قابلیت‌ها، تنظیمات و کاربردهای آن را به زبان ساده بررسی می‌کنیم.

1-تقویت یا حساسیت (Gain / Sensitivity): فرمان اصلی روشن و خاموش شدن جزئیات تصویر

اگر بخواهیم فقط یک تنظیم را به عنوان «قلب سونار» معرفی کنیم، آن تنظیم Gain یا Sensitivity است. Gain در واقع به دستگاه می‌گوید:«هر سیگنال برگشتی را چقدر جدی بگیر و چقدر پررنگ نشان بده.» وقتی سونار موج صوتی را به زیر آب می‌فرستد، این موج به ماهی، کف، گیاهان و… می‌خورد و برمی‌گردد. دستگاه این بازتاب‌ها را روی صفحه به شکل خطوط، نقاط، قوس‌ها و توده‌ها نشان می‌دهد. تنظیم Gain تعیین می‌کند: اگر Gain را زیاد کنید: دستگاه حتی سیگنال‌های ضعیف را هم پررنگ و واضح نشان می‌دهد. در نتیجه:

• جزئیات زیاد
• دیدن ماهی‌های کوچک‌تر
• اما معمولاً همراه با نویز بیشتر روی صفحه

اگر Gain را کم کنید: دستگاه فقط سیگنال‌های قوی‌تر را نمایش می‌دهد. در نتیجه:

• تصویر تمیزتر و نویز کمتر
• جزئیات کمتر و در نتیجه عدم نمایش ماهی‌های کوچک یا سیگنال‌های ضعیف

به همین دلیل، Gain مثل ولوم صدای یک رادیو است، اگر خیلی کم باشد، چیزی نمی‌شنوید؛ اگر خیلی زیاد باشد، همه‌چیز خش‌خش می‌کند.

چطور Gain را به شکل ساده تنظیم کنیم؟ یک روش خیلی کاربردی و ساده بین حرفه‌ای‌ها رایج است:

1. روی صفحه سونار، Gain را کم‌کم بالا ببرید تا جایی که تصویر شروع کند به شلوغ شدن و نویز و نقاط اضافی ظاهر شود.
2. در این مرحله، شروع به پایین آوردن Gain کنید تا نویز اضافی از بین برود، اما همچنان جزئیات لازم را روی صفحه داشته باشیم.

به این ترتیب: حداکثر جزئیات واقعی را حفظ می‌کنید اما اجازه نمی‌دهید صفحه بی‌خود شلوغ و آزاردهنده شود.

چند توصیه عملی برای شرایط مختلف

1- در آب‌های کم‌عمق و نسبتاً تمیز (مثلاً ۳–۱۵ متر): Gain را روی حالت متوسط یا کمی بالاتر از پیش‌فرض بگذارید.

2- در آب‌های عمیق‌تر: معمولاً لازم است Gain را کمی بیشتر کنید تا سیگنال‌های برگشتی از عمق بهتر دیده شوند.

3- در آب‌های گل‌آلود و پر از ذرات معلق: بهتر است Gain را کمی کمتر نگه دارید، چون ذرات معلق مثل نویز روی صفحه دیده می‌شوند.

اگر تازه‌کار هستید، می‌توانید در شروع از Auto Gain (حالت خودکار) استفاده کنید، ولی پیشنهاد این است که کم‌کم تنظیم دستی را تمرین کنید؛ چون کنترل دقیق‌تری روی تصویر خواهید داشت.

2-فرکانس (Frequency): انتخاب بین عمق بیشتر یا جزئیات بیشتر

فرکانس سونار در واقع مشخص می‌کند امواج صوتی با چه سرعتی تولید و ارسال شوند. این موضوع روی دو چیز تأثیر مستقیم دارد:

• اینکه امواج تا چه عمقی در آب نفوذ کنند.
• و اینکه تصویر شما چقدر دقیق و پرجزئیات باشد.

به طور کلی:

• فرکانس پایین (مثلاً 50kHz )
  • نفوذ زیاد در آب
  • مناسب برای عمق‌های زیاد و آب‌های بسیار عمیق
  • اما جزئیات تصویر کم‌تر و کلی‌تر
• فرکانس بالا (مثلاً 200kHz )
  • جزئیات بیشتر
  • تشخیص دقیق‌تر ماهی‌ها
  • مناسب برای آب‌های کم‌عمق تا متوسط
  • اما عمق قابل دسترس کمتر است

در دستگاه‌های جدید گارمین، حالت CHIRP هم وجود دارد. در CHIRP، به جای یک فرکانس ثابت، دستگاه مجموعه‌ای از فرکانس‌ها را پشت‌سر هم ارسال می‌کند؛ این کار باعث می‌شود:

• ماهی‌ها بهتر از هم تفکیک شوند.
• اهداف نزدیک به هم واضح‌تر دیده شوند.
• کلیت تصویر شفاف‌تر شود.

اگر ترانسدیوسر شما از CHIRP پشتیبانی می‌کند،تقریباً همیشه انتخاب CHIRP نسبت به یک فرکانس ثابت،نتیجه بهتری می‌دهد. پیشنهاد ساده برای استفاده از فرکانس: در دریا و آب‌های خیلی عمیق از 50kHzیا Low CHIRP استفاده کنید، در عمق‌های متوسط (مثلاً ۱۰ تا ۴۰ متر) از 77kHz یا 83 یا در صورت امکان Medium CHIRP بهره ببرید، در آب‌های کم‌عمق (مثلاً زیر ۲۰ متر) و جایی که جزئیات ماهی و ساختارها مهم است از 200kHz یا High CHIRP استفاده کنید. لازم نیست یک فرکانس را برای همیشه انتخاب کنید؛ کاملاً طبیعی است که در طول روز، با تغییر عمق و شرایط، چند بار بین فرکانس‌ها جابه‌جا شوید.

3-عرض پرتو (Beam width): تعیین اینکه زیر قایق چه «دایره‌ای» را می‌بینید

سونار امواج را به شکل یک مخروط زیر قایق می‌فرستد،نه یک خط نازک. این مخروط بسته به تنظیمات و فرکانس،می‌تواند،عریض‌تر (زاویه بیشتر) یا باریک‌تر (زاویه کمتر) باشد. به زاویه این مخروط، عرض پرتو یا Beam width می‌گویند.

اگر پرتو عریض باشد:

• بخش بزرگی از کف و اطراف زیر قایق را پوشش می‌دهد.
• شانس دیدن ماهی ها در محدوده وسیع‌تر،بیشتر است.
• اما دقیق تشخیص نمی دهید ماهی دقیقاً کجاست.

اگر پرتو باریک باشد:

• منطقه کوچکتری را می‌بینید.
• اما هرچیزی که روی صفحه ظاهر می‌شود، تقریبا «واقعاً زیر قایق» است.
• برای کارهای دقیق مثل ماهیگیری عمودی روی یک نقطه خاص، مناسب‌تر است.

معمولاً فرکانس‌های پایین پرتو عریض‌تر و فرکانس‌های بالا پرتو باریک‌تر دارند. به همین دلیل، وقتی فرکانس را تغییر می‌دهید، عملاً میدان دید زیر قایق را هم عوض می‌کنید.

چطور Beam width را در عمل مدیریت کنیم؟ وقتی می‌خواهید جستجوی اولیه را دریک منطقه انجام دهید و توده ماهی ها را پیدا کنید،بهتر است از پرتو عریض‌تر استفاده کنید تا منطقه بیشتری را ببینید؛وقتی روی یک نقطه خاص (مثلاً روی یک تپه زیر آبی، سنگ، سازه یا لاشه قایق) می‌خواهید دقیق ماهیگیری کنید،بهتر است از پرتو باریک‌تر استفاده کنید تا مطمئن باشید هرچه می‌بینید تقریباً زیر خود قایق است.

4-محدوده عمق یا Range: تعیین این‌که تا چه عمقی روی صفحه را ببینید

پارامتر محدوده عمق مشخص می‌کند دستگاه تا چه عمقی از ستون آب را روی نمایشگر نشان دهد. مثلاً اگر محدوده عمق روی ۲۰ متر باشد، شما از سطح آب تا عمق ۲۰ متر زیر آب را می‌بینید؛ اگر روی ۵۰ متر باشد، تصویر از سطح آب تا عمق ۵۰ متر زیر آب را پوشش می‌دهد. در دستگاه‌های گارمین معمولاً دو حالت دارید:

• Auto (خودکار)
• Manual (دستی)

در حالت خودکار،دستگاه خودش سعی می‌کند کف آب را پیدا کند و محدوده عمق را بر اساس آن تنظیم کند. این حالت برای شروع و برای افراد مبتدی مناسب است، اما یک ایراد دارد: گاهی با تغییر ناگهانی عمق، دستگاه مدام محدوده عمق را کم و زیاد می‌کند و تصویر مرتب «جابجا» می‌شود؛ این حرکت ممکن است حین ماهیگیری دقیق، آزاردهنده باشد. به همین دلیل، بسیاری از کاربران حرفه‌ای ترجیح می‌دهند از حالت دستی استفاده کنند.

چه‌طورمحدوده عمق را دستی و منطقی تنظیم کنیم؟ روش ساده این است که:

• ابتدا عمق تقریبی منطقه را بدانید.(مثلاً با استفاده از عمق‌سنج یا بر اساس تجربه قبلی)
• سپس Range را کمی بیشتر از عمق واقعی تنظیم کنید.

مثلاً: اگر عمق حدود ۱۸ متر است، Range را روی ۲۰ یا ۲۵ متر بگذارید. این کار باعث می‌شود:

• کف آب همیشه در بخش پایین صفحه دیده شود.
• تصویر ثبات بیشتری داشته باشد.
• تغییرات جزئی کف و ماهی‌های نزدیک کف را بهتر ببینید.

5-هموارسازی: صاف کردن نوسانات و پرش‌های آزاردهنده

پارامتر مثل هموارسازی یک فیلتر نرم‌کننده برای تصویر سونار است. وقتی آب متلاطم است یا قایق تکان می‌خورد، تصویر سونار ممکن است:

• پر از نقطه‌های متغیر
• با نوسان‌های سریع
• و کمی «لرزان»

به نظر برسد. هموارسازی کمک می‌کند این نوسانات ناگهانی کمی صاف و آرام شوند تا تصویر:

• خواناتر
• منظم‌تر
• و شبیه یک نمودار پیوسته‌تر

به نظر برسد. اما یک نکته مهم وجود دارد: هر چه هموارسازی را بیشتر کنید، دستگاه تلاش می‌کند تغییرات سریع را نادیده بگیرد. این یعنی:

• تصویر آرام‌تر می‌شود.
• ولی ممکن است برخی جزئیات ظریف یا تغییرات کوچک نیز «قربانی» این آرام‌سازی شوند.

چطور هموارسازی را منطقی تنظیم کنیم؟ در اکثر شرایط، مقدار پایین  یا متوسط  برای هموارسازی کاملاً کافی است. این کار تصویر را خواناتر می‌کند، بدون اینکه جزئیات مهم را زیاد از دست بدهید. اگر مقدار را روی بالا بگذارید، تصویر خیلی صاف می‌شود، اما ممکن است، ماهی‌های کوچک‌تر یا تغییرات سریع طعمه و ماهی در ماهیگیری عمودی کمتر دیده شوند. پس اگر دنبال ماهیگیری دقیق و حرفه‌ای هستید، بهتر است هموارسازی را زیاد بالا نبرید.

6- صدای سطح (Surface Noise): پاک کردن شلوغی‌های چند متر اول زیر سطح آب

بخش بالایی تصویر سونار (چند متر اول زیر سطح) معمولاً سرشار از حباب، تلاطم، امواج، اثر باد و گاهی باران است. این اتفاق‌ها روی سونار به شکل:

• لکه‌های درهم
• نقاط ریز
• یا نوارهای شلوغ نزدیک سطح

نمایش داده می‌شوند، که در مجموع به آن صدای سطح می‌گوییم. پارامتر Surface Noise در منو به شما امکان می‌دهد این شلوغی را تا حدی فیلتر کنید تا تصویر:

• در عمق‌های پایین‌تر تمیزتر دیده شود.
• چشم شما کمتر درگیر شلوغی های سطح آب شود.

چطور صدای سطح را تنظیم کنیم؟ اگر آب آرام است و سطح خیلی شلوغ نیست،می‌توانید صدای سطح را روی حالت مخفی نگه دارید تا اگر ماهی‌هایی نزدیک سطح هستند، آن‌ها را از دست ندهید. اگر در سرعت بالا حرکت می‌کنید، یا سطح آب پر از موج و حباب است صدای سطح را روی حالت نمایش قراردهید. فقط حواستان باشد در این حالت، احتمال اینکه ماهی‌های سطحی نمایش داده نشوند بالاست. پس اگر مثلاً در حال شکار ماهی‌های سطح‌رو (مانند برخی گونه‌های فعال نزدیک سطح) هستید، بهتر است صدای سطح را روی حالت مخفی قرار دهید، چون ممکن است همان ماهی‌های موردنظر شما هم فیلتر شوند.

7- TVG: هوشمندانه یکسان کردن تصویر در عمق‌های مختلف

TVG مخفف Time Varied Gain به معنای بهره متغیر با زمان  است. در نگاه اول شاید کمی پیچیده به نظر برسد،اما اگر مفهومش را درک کنید، متوجه می شوید که ابزار بسیار هوشمند و مفیدی است. عملکرد این ابزار به این گونه است که امواج سونار وقتی به عمق آب می‌روند:

• بخشی از انرژی شان را از دست می دهند.
• و سیگنال‌هایی که از عمق زیاد برمی‌گردند، ذاتاً ضعیف‌تر هستند.

اگر دستگاه با همه سیگنال‌ها یکسان برخورد کند، نتیجه این می‌شود که:

• ماهی سطحی خیلی پررنگ و درشت دیده می‌شود.
• ماهی عمیق با رنگ و اندازه خیلی ضعیف

TVG برای حل این مشکل آمده؛ به این صورت که:

• در عمق‌های کم، میزان تقویت (Gain) را کمی کاهش
• و در عمق‌های زیاد، میزان تقویت را کمی افزایش

می‌دهد تا تصویر نهایی مثل این باشد که همه اهداف را در شرایط برابر می‌بینید.

اثر TVG روی تصویر چیست؟

• نویزها و شلوغی‌های نزدیک سطح کمتر می‌شوند.
• ماهی‌های عمیق‌تر قابل‌قبول و واضح‌تر دیده می‌شوند.
• اختلاف شدید روشنایی بین عمق کم و عمق زیاد کمتر می‌شود.

روی بسیاری از دستگاه‌های گارمین، برای TVG هم مانند سایر فیلترها، 4 حالت انتخابی(خاموش/پایین/متوسط/بالا) دارد.

چگونه TVG را بسته به عمق انتخاب کنیم؟ در آب‌های خیلی کم‌عمق، مثلاً زیر ۵ متر: معمولاً نیازی به TVG قوی نیست؛ می‌توانید روی حالت خاموش یا پایین بگذارید. در عمق‌های متوسط، مثلاً ۵ تا ۳۰ متر: متوسط اغلب بهترین تعادل را می‌دهد؛ سطح، کمی آرام‌تر می‌شود و عمق هم خواناتر است. در آب‌های عمیق، مثل دریا و عمق‌های بالاتر از ۳۰–۴۰ متر: می‌توانید از حالت بالا برای TVG استفاده کنید تا ماهی‌های نزدیک کف هم تصویر مناسبی داشته باشند.

تفاوت TVG با Noise Rejection این است که TVG سیگنال را حذف نمی‌کند، بلکه شدت آن را بر اساس زمان/عمق تنظیم می‌کند. بنابراین معمولاً استفاده از TVG هوشمندانه‌تر از بالا بردن بی‌رویه Noise Rejection است.

8-میدان پوشش (Coverage Area): کمک برای درک اینکه «چقدر از کف زیر قایق» را می‌بینید

بسیاری از صیادان کم تجربه تر فکر می‌کنند هرچیزی که روی صفحه سونار دیده می‌شود، دقیقاً زیر خود قایق است؛ در حالی که سونار یک دیسک یا دایره‌ای از کف زیر قایق را می‌بیند، نه یک نقطه ی خاص. با زیاد شدن عمق، این دایره گسترده‌تر می‌شود. ویژگی Coverage Area (یا میدان پوشش) در منوی ظاهر نمودار، کمک می‌کند این موضوع را بهتر درک کنید. این ابزار یک نمایشگر عمودی و لحظه‌ای است که شدت بازگشت‌های سونار را در یک ستون عمودی نشان می‌دهد. این نمایش، قدرت سیگنال سونار را در عمق‌های مختلف مشخص می‌کند و بازگشت‌های قوی‌تر را با ضخامت بیشتر نشان می‌دهد. میدان پوشش، بازخورد فوری و نمایش لحظه‌ای از اهداف زیر قایق در اختیار شما قرار می‌دهد و با استفاده از آن می توانید تشخیص دهید که اشیا و ماهی‌های زیر قایق در چه عمقی قرار دارند. این ابزار به‌ویژه برای تحلیل اندازه ماهی، بررسی ساختار کف و ارزیابی عملکرد سونار مفید است.

جمع‌بندی

دستگاه Garmin ECHOMAP UHD2 92sv تنظیمات زیادی دارد، اما برای اینکه تصویر سونار شما حرفه‌ای و قابل‌اعتماد باشد، لازم است که پارامتر های مهم و کاربردی را بشناسید و براساس شرایط و نیاز خود از آنها استفاده کنید. اگر هر بار که سونار را روشن می‌کنید، پارامتر های مختلف در بخش تنظیمات سونار را تغییر دهید، به‌تدریج:

• متوجه خواهید شد در هر نوع آب و عمق چه ترکیبی از تنظیمات برای شما بهتر است.
• یاد می‌گیرید تصویر شلوغ را آرام و خوانا کنید.
• می‌توانید بین نویز و جزئیات، تعادلی پیدا کنید که مناسب سبک ماهیگیری خودتان است.

در نهایت، هدف از این همه تنظیم این است که تصویر واقعی‌تری از دنیای زیر آب ببینید و بتوانید بر اساس آن تصمیم‌های بهتری برای مکان و روش ماهیگیری بگیرید.