مقالات آموزشی
رادیو VHF دریایی چیست؟ راهنمای کامل انتخاب، کانالها، برد، آنتن و نحوه استفاده
رادیو VHF دریایی یکی از مهمترین تجهیزات ارتباطی و ایمنی روی قایق، لنج صیادی، شناور تفریحی و کشتی است. این وسیله به دریانوردان اجازه میدهد بدون نیاز به اینترنت یا پوشش شبکه تلفن همراه، با شناورهای اطراف، بنادر، ایستگاههای ساحلی و نیروهای امداد و نجات ارتباط برقرار کنند. در دریا نمیتوان همیشه به تلفن همراه اعتماد کرد. ممکن است شناور از پوشش شبکه خارج شود، باتری گوشی تمام شود یا در شرایط اضطراری، نزدیکترین شناور بتواند سریعتر از نیروهای ساحلی به محل حادثه برسد. در چنین شرایطی، یک بیسیم دریایی VHF میتواند نقش مهمی در نجات جان سرنشینان داشته باشد. بااینحال، داشتن رادیو بهتنهایی کافی نیست. ناخدا، خدمه و حتی افرادی که بهعنوان مهمان وارد شناور میشوند، باید حداقل روش روشنکردن دستگاه، انتخاب کانال ۱۶ و ارسال درخواست کمک را بدانند. در این راهنمای جامع با عملکرد رادیو VHF، انواع دستگاههای ثابت و دستی، کانالهای مهم، سیستم DSC، شماره MMSI، برد واقعی، انتخاب آنتن و روش صحیح برقراری تماس آشنا میشویم.
VHF چیست؟
VHF مخفف عبارت Very High Frequency به معنی «فرکانس بسیار بالا» است. رادیوی VHF دریایی از فرکانسهای مشخصی برای برقراری ارتباط صوتی و دیجیتال میان شناورها و ایستگاههای ساحلی استفاده میکند. این دستگاه برای ارتباطات نسبتاً کوتاهبرد و نزدیک به ساحل طراحی شده است. برخلاف تلفن همراه، برای ارتباط مستقیم میان دو رادیوی VHF به اینترنت یا آنتن موبایل نیاز نیست. کافی است دو دستگاه در محدوده ارتباطی یکدیگر قرار داشته باشند و روی کانال مناسب تنظیم شوند. کاربردهای اصلی رادیو VHF دریایی عبارتاند از:
- درخواست کمک در شرایط اضطراری
- برقراری تماس با گارد ساحلی یا مراکز امداد
- تماس با شناورهای اطراف
- هماهنگی ورود و خروج از بندر
- تماس با مارینا، اسکله و مسئولان پلهای متحرک
- دریافت هشدارهای هواشناسی و ناوبری
- اعلام خطر برخورد یا وجود مانع
- ارتباط میان قایقهای یک گروه
- انتقال پیام میان دو شناوری که صدای یکدیگر را دریافت نمیکنند.
به همین دلیل، VHF فقط یک وسیله برای گفتوگو نیست؛ بلکه یکی از اجزای اصلی ایمنی و ارتباطات دریایی محسوب میشود.
چرا رادیو VHF از تلفن همراه مهمتر است؟
تلفن همراه وسیله مفیدی است، اما نمیتواند جایگزین کامل بیسیم دریایی شود. برای تماس با موبایل باید پوشش شبکه وجود داشته باشد و شماره فرد یا مرکز موردنظر را نیز بدانید. در مقابل، پیام ارسالشده روی یک کانال VHF میتواند توسط چندین شناور و ایستگاه ساحلی شنیده شود. برای مثال، اگر روی کانال ۱۶ اعلام کنید که دچار مشکل شدهاید، علاوه بر مرکز امداد، شناورهای نزدیک نیز ممکن است پیام را دریافت کنند. در برخی حوادث، یک قایق نزدیک میتواند بسیار سریعتر از تیم امداد ساحلی به محل برسد.
مهمترین تفاوتهای VHF و تلفن همراه عبارتاند از:
|
رادیو VHF دریایی |
تلفن همراه |
|
برای ارتباط مستقیم به شبکه موبایل نیاز ندارد |
به پوشش اپراتور وابسته است |
|
پیام اضطراری را چند شناور میتوانند بشنوند |
تماس معمولاً فقط میان دو طرف است |
|
دارای کانالهای اختصاصی اضطراری است |
کانال دریایی اختصاصی ندارد |
|
امکان ارسال هشدار DSC دارد |
چنین قابلیت دریایی مستقیمی ندارد |
|
برای شرایط مرطوب و دریایی طراحی شده است |
معمولاً برای محیط دریایی ساخته نشده است |
بهترین روش این است که تلفن همراه و رادیوی VHF را بهعنوان دو وسیله مکمل در نظر بگیریم، نه جایگزین یکدیگر.
رادیو VHF چگونه کار میکند؟
هنگام صحبتکردن، رادیوی VHF صدای شما را به سیگنال رادیویی تبدیل میکند و آن را از طریق آنتن میفرستد. رادیویی که روی همان کانال قرار گرفته باشد، سیگنال را دریافت کرده و دوباره به صدا تبدیل میکند. امواج VHF بیشتر بهصورت خط دید حرکت میکنند. یعنی وجود خط ارتباط نسبتاً باز میان آنتن فرستنده و گیرنده اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل، برد VHF فقط به توان دستگاه وابسته نیست. ارتفاع آنتن، کیفیت کابل، محل نصب و اندازه شناور نیز نقش مهمی دارند. رادیو VHF معمولاً از سیستم Half Duplex استفاده میکند. در این سیستم فقط یک نفر میتواند در هر لحظه صحبت کند. زمانی که دکمه میکروفون را نگه داشتهاید، فرد مقابل نمیتواند همزمان پیام خود را ارسال کند. بنابراین پیامها باید کوتاه، روشن و منظم باشند.
رادیو VHF ثابت بهتر است یا دستی؟
یکی از اولین تصمیمها هنگام انتخاب رادیو دریایی، انتخاب میان مدل ثابت و دستی است. هرکدام مزایا و محدودیتهای خاص خود را دارند.
رادیو VHF ثابت: رادیوی ثابت یا Fixed Mount VHF روی کنسول، کابین یا داشبورد شناور نصب میشود و از برق اصلی قایق یا لنج استفاده میکند.
مزایای رادیوی ثابت عبارتاند از:
- قدرت ارسال بیشتر
- اتصال به آنتن مرتفعتر
- برد ارتباطی مناسبتر
- صدای بلندتر
- نمایشگر و کلیدهای بزرگتر
- پشتیبانی بهتر از DSC
- امکان اتصال به GPS و چارتپلاتر
- مناسب برای استفاده مداوم و حرفهای
این مدل برای لنجهای صیادی، قایقهای دارای کابین و شناورهایی که بهطور منظم از ساحل فاصله میگیرند، انتخاب مناسبتری است. محدودیت اصلی مدل ثابت، وابستگی آن به سیستم برق و آنتن شناور است. اگر برق اصلی قطع شود یا آنتن آسیب ببیند، ممکن است امکان استفاده از دستگاه وجود نداشته باشد.
رادیو VHF دستی: رادیوی دستی دارای باتری و آنتن داخلی است و به سیستم اصلی شناور وابسته نیست.
مزایای مدل دستی شامل موارد زیر است:
- قابلحمل بودن
- امکان همراهداشتن روی لباس یا جلیقه نجات
- عملکرد مستقل از برق قایق
- مناسب برای قایقهای کوچک و دینگی
- کاربردی بهعنوان دستگاه پشتیبان
- امکان استفاده پس از ترک شناور
باتری بسیاری از مدلهای دستی معمولاً بین ۸ تا ۱۲ ساعت و در بعضی شرایط تا حدود ۱۵ ساعت کار میکند. توان آنها اغلب در محدوده ۵ یا ۶ وات قرار دارد و معمولاً امکان کاهش توان به یک وات نیز وجود دارد. محدودیت اصلی رادیوی دستی، کوتاهبودن آنتن و پایینبودن ارتفاع آن از سطح آب است. به همین دلیل، برد آن معمولاً از یک رادیوی ثابت کمتر است. در شرایط معمول، ارتباط یک VHF دستی با قایق دیگر ممکن است در محدوده تقریبی ۲ تا ۳ مایل برقرار شود. اگر طرف مقابل یک ایستگاه ساحلی دارای آنتن مرتفع باشد، برد میتواند بیشتر شود. البته این اعداد قطعی نیستند و شرایط نصب و محیط تأثیر زیادی دارد.
بهترین ترکیب برای ایمنی
برای لنج و قایق حرفهای، ترکیب زیر میتواند ایمنی بیشتری ایجاد کند:
- یک رادیوی VHF ثابت با DSC و آنتن مناسب
- یک رادیوی دستی ضدآب و شناور بهعنوان پشتیبان
اگر برق یا آنتن اصلی از کار بیفتد، مدل دستی همچنان قابل استفاده خواهد بود.
قابلیت شناورماندن رادیوی دستی
برخی بیسیمهای دستی جدید پس از افتادن در آب روی سطح شناور میمانند. این قابلیت برای قایقهای کوچک، ماهیگیران و افرادی که رادیو را روی لباس خود حمل میکنند، بسیار کاربردی است. بعضی مدلها علاوه بر شناورماندن، دارای چراغ چشمکزن هستند تا در شب راحتتر پیدا شوند. قابلیت دیگری که در برخی دستگاهها دیده میشود، خارجکردن آب از شبکه بلندگو با ایجاد لرزش است. این ویژگی کمک میکند پس از بیرونآوردن دستگاه از آب، کیفیت صدا سریعتر به حالت عادی بازگردد. ضدآببودن و شناورماندن دو ویژگی متفاوت هستند. ممکن است دستگاهی ضدآب باشد، اما پس از افتادن در آب به زیر سطح فرو برود. هنگام انتخاب، باید هر دو مشخصه را جداگانه بررسی کرد.
برد رادیو VHF دریایی چقدر است؟
برای برد رادیو VHF نمیتوان یک عدد ثابت اعلام کرد. عبارتهایی مانند «برد ۳۰ مایل» یا «برد ۵۰ کیلومتر» فقط در شرایط مشخص قابل دستیابی هستند.
عوامل مؤثر بر برد VHF عبارتاند از:
- ارتفاع آنتن فرستنده
- ارتفاع آنتن گیرنده
- توان خروجی دستگاه
- بهره آنتن
- کیفیت کابل کواکسیال
- سالمبودن کانکتورها
- وجود مانع میان دو شناور
- ارتفاع موج و حرکت شناور
- وضعیت نصب آنتن
- کیفیت خود رادیو
در بسیاری از مواقع، افزایش ارتفاع آنتن تأثیر بیشتری از افزایش توان دستگاه دارد. چون امواج VHF عمدتاً بر اساس خط دید حرکت میکنند، آنتنی که در ارتفاع بالاتری نصب شده است افق رادیویی گستردهتری دارد. به همین دلیل، یک رادیوی دستی ۵ یا ۶ وات با آنتن کوتاه ممکن است برد کمتری از یک رادیوی ثابت داشته باشد؛ حتی اگر تفاوت توان دو دستگاه بسیار زیاد نباشد.
آشنایی با قسمتهای اصلی رادیو VHF
برای استفاده صحیح از بیسیم دریایی باید کنترلهای اصلی آن را بشناسید.
کنترل صدا یا Volume: این گزینه میزان صدای بلندگو را تنظیم میکند. صدای دستگاه باید بهاندازهای باشد که در میان صدای موتور، موج و باد شنیده شود. کمکردن بیش از حد صدا و فراموشکردن افزایش دوباره آن یکی از اشتباهات رایج است.
کنترل Squelch :Squelch برای حذف صدای خشخش و نویز پسزمینه استفاده میشود. برای تنظیم صحیح آن، ابتدا Squelch را کاهش دهید تا نویز شنیده شود. سپس بهآرامی آن را افزایش دهید تا نویز قطع شود. قرارگرفتن تنظیم کمی بالاتر از نقطه قطع نویز معمولاً مناسب است. اگر Squelch بیش از حد زیاد باشد، پیامهای ضعیف و دور ممکن است حذف شوند. هنگام تلاش برای شنیدن یک فرستنده ضعیف، میتوان Squelch را کمی کاهش داد؛ هرچند در این حالت نویز بیشتری شنیده میشود.
دکمه 16: بسیاری از رادیوها دارای دکمهای با عدد ۱۶ هستند. با فشاردادن این دکمه، دستگاه فوراً به کانال ۱۶ منتقل میشود.
تنظیم توان High و Low: رادیوهای VHF معمولاً دارای دو حالت توان بالا و پایین هستند. توان پایین برای ارتباطات نزدیک مناسب است و مزایای زیر را دارد:
- مصرف کمتر باتری
- کاهش تداخل با دیگر شناورها
- محدودکردن برد مکالمات محلی
توان بالا زمانی استفاده میشود که شناور یا ایستگاه موردنظر در فاصله بیشتری قرار دارد یا پیام شما با توان پایین دریافت نمیشود. بهتر است همیشه از کمترین توانی استفاده شود که ارتباط قابلاعتماد را برقرار میکند.
دکمه Push to Talk: برای ارسال پیام باید دکمه Push to Talk یا PTT را فشار داده و نگه دارید.
روش صحیح به این صورت است:
- دکمه را کاملاً فشار دهید.
- حدود نیم ثانیه صبر کنید.
- پیام خود را واضح و شمرده بیان کنید.
- پس از پایان جمله، نیم ثانیه صبر کنید.
- دکمه را رها کنید.
اگر صحبت را همزمان با فشار دکمه شروع کنید، ممکن است ابتدای پیام قطع شود. رهاکردن زودهنگام دکمه نیز باعث حذف انتهای جمله میشود.
قابلیت Scan: قابلیت اسکن به رادیو اجازه میدهد چند کانال را بهصورت دورهای بررسی کند. برای مثال، کاربر میتواند در کنار کانال کاری، کانال ۱۶ را نیز کنترل کند. بعضی دستگاهها قابلیتهای Dual Watch یا Tri-Watch دارند که دو یا سه کانال را زیر نظر میگیرند.
مهمترین کانالهای رادیو VHF
کاربرد دقیق بعضی کانالها براساس کشور، بندر و منطقه دریایی متفاوت است. بنابراین فهرست کانالهای رسمی محل فعالیت شناور باید بررسی شود. بااینحال، چند کانال اهمیت بینالمللی بیشتری دارند.
کانال ۱۶؛ اضطرار و فراخوان: کانال ۱۶ با فرکانس ۱۵۶٫۸ مگاهرتز، مهمترین کانال صوتی دریایی است. این کانال برای موارد زیر استفاده میشود:
- پیام Mayday
- تماس اضطراری
- تماس اولیه با شناور دیگر
- اعلام خطر فوری
- برقراری تماس با نیروهای امداد
- پیامهای مهم ایمنی
کانال ۱۶ نباید برای گفتوگوی طولانی استفاده شود. پس از برقراری تماس اولیه، دو طرف باید به یک کانال کاری مجاز منتقل شوند.
کانال ۷۰؛ پیامهای دیجیتال DSC: کانال ۷۰ برای تماسهای دیجیتال DSC در نظر گرفته شده است و برای مکالمه صوتی استفاده نمیشود. در یک حادثه، هشدار دیجیتال روی کانال ۷۰ ارسال میشود و ادامه مکالمه صوتی معمولاً روی کانال ۱۶ انجام میگیرد.
کانال ۱۳؛ ایمنی ناوبری: کانال ۱۳ در بسیاری از مناطق برای ارتباطات ایمنی ناوبری و تماس میان شناورها استفاده میشود. کشتیها میتوانند درباره مسیر حرکت، عبور و خطر برخورد با یکدیگر هماهنگ شوند.
کانال ۶؛ ارتباط ایمنی میان شناورها: کانال ۶ در بعضی مناطق برای ارتباطات ایمنی میان شناورها و هماهنگی عملیات استفاده میشود.
کانالهای کاری و محلی: بندرها، ماریناها و گروههای محلی ممکن است کانال مشخصی برای تماس اولیه یا عملیات روزمره داشته باشند. برای مثال، کانالهای ۹، 22A، 68، 69، 72 و 74 در برخی کشورها یا مناطق برای کاربردهای خاص استفاده میشوند؛ اما این کاربردها جهانی نیستند. به همین دلیل، کاربر نباید براساس یک ویدیوی خارجی تصور کند کاربرد این کانالها در تمام کشورها یکسان است.
DSC چیست؟
DSC مخفف Digital Selective Calling به معنی «فراخوان انتخابی دیجیتال» است. این سیستم به رادیو اجازه میدهد علاوه بر صدای معمولی، پیامهای دیجیتال نیز ارسال کند. در یک رادیوی مجهز به DSC، فشردن دکمه اضطراری میتواند اطلاعات زیر را ارسال کند:
- شماره شناسایی شناور
- موقعیت جغرافیایی
- زمان موقعیت
- نوع حادثه، در صورت انتخاب
- درخواست کمک اضطراری
برای ارسال موقعیت، رادیو باید GPS داخلی داشته باشد یا به GPS و چارتپلاتر شناور متصل شود. مزیت DSC این است که در شرایط پراسترس، بخشی از اطلاعات مهم بهصورت خودکار ارسال میشود و کاربر مجبور نیست همه موارد را از حفظ اعلام کند.
MMSI چیست؟
MMSI مخفف Maritime Mobile Service Identity است و یک شماره ۹ رقمی برای شناسایی شناور یا ایستگاه دریایی محسوب میشود. این شماره را میتوان به شماره شناسایی دیجیتال شناور تشبیه کرد. هنگامی که هشدار DSC ارسال میشود، شماره MMSI به گیرنده کمک میکند هویت فرستنده را تشخیص دهد. این شماره در تجهیزات دیگری مانند AIS نیز کاربرد دارد.
نکات مهم درباره MMSI:
- باید از مرجع رسمی دریافت شود.
- باید بهدرستی در دستگاه وارد شود.
- نباید شماره شناور دیگری را استفاده کرد.
- تغییر آن در بعضی رادیوها فقط توسط مرکز خدمات امکانپذیر است.
- شماره MMSI بدون اتصال GPS، هویت را ارسال میکند اما ممکن است موقعیت خودکار ارسال نشود.
پس از نصب رادیوی DSC باید مطمئن شد دستگاه موقعیت GPS معتبر دریافت میکند.
دکمه Distress چه کاری انجام میدهد؟
بسیاری از رادیوهای DSC دارای یک دکمه قرمز با عنوان Distress هستند که معمولاً زیر یک پوشش محافظ قرار دارد. در شرایط اضطراری واقعی، نگهداشتن این دکمه میتواند هشدار دیجیتال را ارسال کند.
این کلید برای شرایطی مانند موارد زیر است:
- خطر غرقشدن
- آتشسوزی شدید
- برخورد جدی
- افتادن فرد در دریا
- حادثه پزشکی خطرناک
- شرایطی که جان سرنشینان در معرض خطر فوری است.
دکمه Distress نباید برای آزمایش دستگاه یا شوخی استفاده شود. پس از ارسال هشدار DSC، کاربر باید روی کانال ۱۶ نیز پیام صوتی ارسال کند و اطلاعات حادثه را توضیح دهد.
پیامهای اضطراری Mayday، Pan-Pan و Securite
سه اصطلاح مهم در ارتباطات دریایی وجود دارد که میزان فوریت پیام را مشخص میکنند.
Mayday :Mayday برای خطر فوری و جدی استفاده میشود؛ یعنی زمانی که جان افراد یا خود شناور در خطر است. نمونه موقعیتها:
- شناور در حال غرقشدن است.
- آتشسوزی کنترلنشده وجود دارد.
- فردی به دریا افتاده است.
- سرنشینی به کمک پزشکی فوری نیاز دارد.
- شناور پس از برخورد آسیب جدی دیده است.
Pan-Pan :Pan-Pan برای شرایط فوری استفاده میشود که هنوز به سطح خطر مستقیم Mayday نرسیده است، اما ممکن است جدی شود.
برای مثال:
- خرابی موتور در موقعیت خطرناک
- گمشدن شناور یا فرد بدون خطر فوری تأییدشده
- مشکل پزشکی غیرتهدیدکننده فوری
- خطر برخورد یا وضعیت ناوبری نگرانکننده
Securite :Securite برای اطلاعیههای ایمنی و ناوبری استفاده میشود. این پیامها ممکن است درباره موارد زیر باشند:
- هشدار هواشناسی
- مانع شناور
- چراغ دریایی خراب
- عملیات خاص در منطقه
- محدودیت موقت عبور
- خطرهای ناوبری
چگونه پیام Mayday ارسال کنیم؟ پیام باید کوتاه، واضح و منظم باشد. ساختار ساده آن به این شکل است:
Mayday, Mayday, Mayday
This is
نام شناور، سه مرتبه
سپس موارد زیر اعلام میشود:
- نام شناور
- موقعیت جغرافیایی
- نوع حادثه
- کمک موردنیاز
- تعداد افراد حاضر
- رنگ و مشخصات شناور
- هر اطلاعاتی که به پیداکردن شما کمک میکند
اگر ساختار دقیق پیام را به خاطر نمیآورید، سکوت نکنید. نام شناور، موقعیت و اینکه به کمک نیاز دارید را اعلام کنید. ارسال یک پیام ساده بهتر از ارسالنکردن هیچ پیامی است. نصب یک برگه راهنما کنار رادیو نیز میتواند در شرایط اضطراری بسیار مفید باشد.
نحوه تماس با شناور دیگر: برای تماس با یک شناور، ابتدا کانال فراخوان مناسب را انتخاب کنید. نام شناور مقابل را اعلام کنید، سپس نام شناور خود را بگویید: «شناور پرنسس، شناور پرنسس، اینجا تمپترس است، تمام.» پس از پاسخ، یک کانال کاری پیشنهاد دهید: «لطفاً به کانال ۷۲ منتقل شوید، تمام.» سپس هر دو طرف به کانال کاری میروند و مکالمه را ادامه میدهند. اگر نام شناور را نمیدانید، میتوانید آن را با نوع، موقعیت و جهت حرکت توصیف کنید: «قایق بادبانی سفید در حال حرکت به سمت شرق، اینجا شناور اطلس است، تمام.» پیامها باید کوتاه باشند و کانال فراخوان برای گفتوگوی طولانی اشغال نشود.
تفاوت Over و Out
اصطلاح Over یعنی: «صحبت من تمام شد و منتظر پاسخ شما هستم.»
اصطلاح Out یعنی: «مکالمه به پایان رسید و منتظر پاسخ نیستم.» به همین دلیل، استفاده همزمان از عبارت «Over and Out» از نظر فنی درست نیست.
انتقال پیام یا Relay
گاهی دو شناور بهدلیل فاصله، ارتفاع آنتن یا وجود مانع صدای یکدیگر را دریافت نمیکنند، اما یک شناور سوم میتواند صدای هر دو را بشنود. در این شرایط، شناور سوم میتواند پیامها را انتقال دهد. این کار Relay نامیده میشود و در شرایط اضطراری اهمیت زیادی دارد. اگر پیام Mayday یا درخواست کمک را شنیدید اما ایستگاه ساحلی پاسخ نداد، ممکن است لازم باشد اطلاعات را برای مرکز امداد بازپخش کنید.
انتخاب آنتن VHF مناسب
عملکرد یک رادیوی ثابت تا حد زیادی به آنتن آن وابسته است. حتی بهترین رادیو با آنتن یا کابل نامناسب نمیتواند برد مطلوبی ارائه دهد. آنتنهای VHF معمولاً با بهرههایی مانند ۳، ۶ یا ۹ dB معرفی میشوند. مقدار dB نشان میدهد الگوی انتشار امواج تا چه اندازه متمرکز است. بهره بالاتر به این معنی نیست که آنتن توان بیشتری تولید میکند؛ بلکه انرژی موجود را در زاویه محدودتری منتشر میکند.
آنتن ۳ dB: آنتن ۳ دسیبل الگوی انتشار گستردهتری دارد. این مدل برای موارد زیر مناسب است:
- قایقهای بادبانی
- قایقهای کوچک
- شناورهایی که روی موج زیاد کج میشوند.
- قایقهای RIB
- محلهایی که حرکت زاویهای زیاد است.
الگوی گسترده کمک میکند هنگام کجشدن شناور، سیگنال کمتر از سطح افق خارج شود.
آنتن ۶ dB: آنتن ۶ دسیبل یکی از انتخابهای رایج برای قایقهای موتوری متوسط است. این مدل میان برد افقی و تحمل حرکت شناور تعادل مناسبی ایجاد میکند و بسیاری از آنتنهای فایبرگلاس ۸ فوتی در این گروه قرار دارند.
آنتن ۹ dB: آنتن ۹ دسیبل دارای الگوی باریکتر و متمرکزتری است و میتواند در شناورهای بزرگ و پایدار برد افقی بیشتری ایجاد کند.این مدل برای قایق کوچک یا شناوری که مرتباً روی موج کج میشود مناسب نیست؛ زیرا با تغییر زاویه شناور، پرتو باریک آنتن ممکن است بالاتر یا پایینتر از گیرنده قرار گیرد.
آنتن مناسب قایق بادبانی: در قایق بادبانی معمولاً از یک آنتن سبک با میله استیل و سیمپیچ بارگذاریشده در پایه استفاده میشود. این آنتن در بالاترین نقطه دکل نصب میشود و کابل آن از داخل دکل به رادیو میرسد. مزایای این روش عبارتاند از:
- ارتفاع زیاد آنتن
- وزن کم
- مقاومت پایین در برابر باد
- الگوی انتشار مناسب برای کجشدن قایق
پایههای نصب آنتن VHF
آنتن VHF برای نصب به پایه مناسب نیاز دارد.
پایه تاشو: پایه تاشو یا Lift and Lay دارای اهرمی است که اجازه میدهد آنتن خوابانده شود.
این قابلیت برای موارد زیر کاربرد دارد:
- عبور از زیر پل
- حمل قایق با تریلر
- نصب روکش قایق
- نگهداری در فضای محدود
پایههای نایلونی سبک و اقتصادی هستند. مدلهای استیل یا برنز با روکش کروم مقاومت بیشتری دارند.
پایه ریلی: پایه ریلی برای نصب آنتن روی نرده استیل قایق یا قسمت عقب شناور استفاده میشود.
پایه صفحهای: پایه صفحهای روی سقف سخت، T-Top یا فلایبریج نصب میشود. برخی پایهها سوراخ مرکزی دارند تا کابل از داخل پایه و سقف عبور کند و در معرض محیط قرار نگیرد.
انتخاب کابل کواکسیال
کابل کواکسیال سیگنال میان رادیو و آنتن را منتقل میکند. هر کابل مقداری افت دارد و معمولاً هرچه مسیر طولانیتر باشد، اهمیت کیفیت و ضخامت کابل بیشتر میشود. برای مسیرهای کوتاه ممکن است کابل RG-58 مناسب باشد. برای مسیرهای طولانیتر یا زمانی که حفظ حداکثر توان اهمیت دارد، کابلهای ضخیمتر و کمافتتر مانند RG-8 یا مدلهای دریایی مشابه انتخاب بهتری هستند.
نکات مهم کابلکشی:
- از خمکردن شدید کابل خودداری شود.
- کابل کنار منابع نویز قوی عبور نکند.
- کانکتورها بهخوبی آببندی شوند.
- طول کابل بیدلیل زیاد نباشد.
- از اتصالهای متعدد و غیراستاندارد پرهیز شود.
- خوردگی و نفوذ آب به سوکتها بررسی شود.
نکات مهم نصب رادیو VHF
رادیو باید در محلی نصب شود که ناخدا به آن دسترسی سریع داشته باشد و صدای آن در زمان روشنبودن موتور شنیده شود.
نکات مهم نصب عبارتاند از:
- قرارگیری دستگاه در محل قابلمشاهده
- دسترسی سریع به دکمه ۱۶ و Distress
- اتصال برق با فیوز مناسب
- نصب آنتن در بالاترین موقعیت ممکن
- فاصله مناسب آنتن از موانع فلزی
- اتصال GPS برای عملکرد کامل DSC
- واردکردن صحیح شماره MMSI
- آزمایش دریافت و ارسال روی کانال مجاز
- بررسی دورهای کابل و کانکتورها
ارسال پیام آزمایشی اضطراری یا فشردن دکمه Distress برای تست دستگاه صحیح نیست. برای آزمایش باید از قابلیت DSC Test یا روشهای مجاز منطقه استفاده شود.
هنگام انتخاب رادیو VHF به چه نکاتی توجه کنیم؟
برای انتخاب بهترین رادیو VHF دریایی، فقط به قیمت یا ظاهر دستگاه توجه نکنید. معیارهای مهم عبارتاند از:
نوع استفاده: برای قایق کوچک و سفر نزدیک ساحل، یک مدل دستی ضدآب میتواند مناسب باشد. برای لنج و استفاده حرفهای، مدل ثابت همراه با دستگاه دستی پشتیبان انتخاب ایمنتری است.
DSC و GPS: رادیویی که DSC و GPS داخلی دارد، نصب سادهتری خواهد داشت. اگر GPS داخلی ندارد، باید امکان اتصال آن به چارتپلاتر یا گیرنده GPS بررسی شود.
مقاومت در برابر آب: درجه حفاظتی دستگاه باید با محل استفاده هماهنگ باشد. برای رادیوی دستی، قابلیت شناورماندن و چراغ موقعیت نیز ارزشمند است.
کیفیت صدا: حذف نویز، قدرت بلندگو و کیفیت میکروفون در محیط پرصدای قایق اهمیت زیادی دارند.
نوع میکروفون: میکروفون High Gain صداهای اطراف را بیشتر دریافت میکند و میتوان آن را دورتر از دهان نگه داشت. میکروفون Low Gain باید نزدیکتر به دهان باشد، اما صدای موتور و محیط را کمتر منتقل میکند.
اسکن و کنترل چند کانال: قابلیتهای Scan، Dual Watch و Tri-Watch کمک میکنند در کنار کانال کاری، کانال ۱۶ نیز کنترل شود.
اتصال به شبکه دریایی: در مدلهای ثابت، وجود NMEA 0183 یا NMEA 2000 میتواند برای دریافت موقعیت GPS و هماهنگی با سایر تجهیزات مفید باشد.
اشتباهات رایج در استفاده از بیسیم دریایی
بعضی اشتباهات میتوانند عملکرد رادیو یا دسترسی دیگران به کانال اضطراری را مختل کنند:
- گفتوگوی طولانی روی کانال ۱۶
- آزمایش رادیو روی کانال اضطراری
- استفاده دائمی از بیشترین توان
- واردنکردن MMSI
- متصلنکردن DSC به GPS
- نصب آنتن در ارتفاع پایین
- استفاده از کابل نامناسب
- تنظیم بیش از حد Squelch
- پایینآوردن صدا و فراموشکردن آن
- فشردن دکمه Distress برای شوخی یا تست
- صحبتکردن قبل از فعالشدن کامل میکروفون
- ارسال پیامهای طولانی و نامفهوم
- ناآشنایی خدمه با محل و روش کار دستگاه
آیا تمام افراد روی شناور باید کار با VHF را بدانند؟
بله. ممکن است در شرایط اضطراری، ناخدا یا فردی که معمولاً با رادیو کار میکند قادر به استفاده از آن نباشد. تمام افراد باید حداقل این موارد را بدانند:
- رادیو کجاست؟
- چگونه روشن میشود؟
- دکمه Push to Talk چگونه کار میکند؟
- چگونه کانال ۱۶ انتخاب میشود؟
- نام شناور چیست؟
- موقعیت از کجا خوانده میشود؟
- چگونه درخواست کمک اعلام میشود؟
- دکمه Distress در چه شرایطی استفاده میشود؟
آموزش کودکان و مهمانان نیز اهمیت دارد. البته باید به آنها توضیح داده شود که رادیوی VHF اسباببازی نیست و کانالهای دریایی نباید برای سرگرمی اشغال شوند.
پرسشهای متداول درباره رادیو VHF
آیا VHF همان بیسیم دریایی است؟ بله. اصطلاحهای رادیوی دریایی، بیسیم دریایی و VHF معمولاً برای یک گروه از تجهیزات ارتباطی دریایی استفاده میشوند.
کانال اضطراری VHF کدام است؟ کانال ۱۶ برای پیامهای صوتی اضطراری و فراخوان استفاده میشود. کانال ۷۰ نیز مخصوص پیامهای دیجیتال DSC است.
آیا میتوان روی کانال ۷۰ صحبت کرد؟ خیر. کانال ۷۰ فقط برای ارتباطات دیجیتال DSC است و برای مکالمه صوتی استفاده نمیشود.
آیا رادیو VHF موقعیت شناور را نشان میدهد؟ رادیوی معمولی موقعیت سایر شناورها را روی نقشه نمایش نمیدهد. این وظیفه بیشتر بر عهده AIS است. اما رادیوی DSC میتواند در تماسهای دیجیتال، موقعیت GPS را ارسال یا دریافت کند.
آیا VHF دستی برای لنج کافی است؟ برای لنجی که بهطور منظم در دریا فعالیت میکند، رادیوی دستی بهتنهایی گزینه کاملی نیست. بهتر است یک رادیوی ثابت با آنتن مرتفع نصب شود و مدل دستی بهعنوان پشتیبان همراه باشد.
آیا آنتن با dB بالاتر همیشه بهتر است؟ خیر. آنتن ۹ dB برای شناور بزرگ و پایدار مناسب است، اما روی قایق کوچک و پرتحرک ممکن است عملکرد ضعیفتری نسبت به آنتن ۳ یا ۶ dB داشته باشد.
آیا برای استفاده از VHF مجوز لازم است؟ قوانین ثبت دستگاه، دریافت MMSI و گواهی اپراتور در کشورهای مختلف متفاوت است. پیش از نصب باید مقررات سازمانهای دریایی و ارتباطی محل ثبت شناور بررسی شود.
جمعبندی
رادیو VHF دریایی یکی از ضروریترین تجهیزات ارتباطی و ایمنی روی قایق و لنج است. این دستگاه امکان تماس مستقیم با شناورهای اطراف، بندرها، ایستگاههای ساحلی و نیروهای امداد را فراهم میکند و برخلاف تلفن همراه، برای ارتباط مستقیم به شبکه موبایل وابسته نیست. کانال ۱۶ برای تماسهای صوتی اضطراری و فراخوان استفاده میشود و کانال ۷۰ به پیامهای دیجیتال DSC اختصاص دارد. برای استفاده کامل از DSC باید شماره MMSI معتبر در دستگاه ثبت شود و رادیو اطلاعات موقعیت GPS را دریافت کند. در انتخاب رادیو باید به نوع ثابت یا دستی، مقاومت در برابر آب، وضوح صدا، قابلیت DSC، GPS، توان ارسال و سازگاری با تجهیزات دیگر توجه کرد. عملکرد مدل ثابت نیز بهشدت به کیفیت آنتن، ارتفاع نصب، پایه و کابل کواکسیال وابسته است. برای لنجهای صیادی و شناورهای حرفهای، ترکیب یک رادیوی ثابت DSCدار با آنتن مناسب و یک مدل دستی ضدآب و شناور، انتخاب ایمنتری محسوب میشود. در نهایت، مهمتر از تهیه رادیو، یادگیری روش صحیح استفاده از آن است. تمام خدمه باید نحوه انتخاب کانال ۱۶، ارسال پیام اضطراری و اعلام نام و موقعیت شناور را بدانند. یک رادیوی روشن، سالم و درست نصبشده میتواند در لحظهای حساس، تفاوت میان دریافت سریع کمک و ازدسترفتن زمان ارزشمند باشد.